Генеральная прокуратура РК

Мадияр Молдалиев ақсақалдың жасы бүгінде тоқсанның табалдырығынан аттағанымен ойы да, бойы да сергек қалпында.

1940 жылы қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысындағы Георгиев­ка деген шағын ауылдағы мектеп-интернатты бітірген Мадияр Молдалиев  небәрі он тоғызда бо­ла­­тын. Жас болса да болашаққа жаңа­­ша көзқараспен қарап, биік мақсаттарға жетуді арман етіп, алға ұмтылған ол он сегіз жасынан бас­тап-ақ сол кездегі БК(б)П қатары­на кандидаттыққа өтіп үлгерген еді. Жасы жиырмаға тол­ғанда, 1941 жылы мамыр айында әскер қатарына алынып, Мәскеу түбіндегі 497-ші гаубица (атқыш­тар) полкі­не жіберіледі. Онда бір айдай ғана уақыт оқу-жаттығудан өтер-өтпес­тен соғыс басталып кетті.

Осылайша ол Брянск бағытын­дағы қан майданның қызған орта­сынан бір-ақ шығады. Соғыстың алғашқы айлары болғандықтан неміс-фашист басқыншыларының әуелдегі қарқыны тіпті жойқын болатын. Алғашқы ұрыстарда-ақ Мадияр Молдалиев қатысқан полк­­тегі зеңбіректер істен шыға бас­тады, шындығын айтқанда, жау­дың озық үлгідегі мотоат­қыш­тар қаруы басымдық көрсетіп, қатер төндіріп-ақ тұрды. Өмір мен өлім жағалас­қан, кескілескен ұрыстар­дың бірін­де бұлардың полкінен небәрі жиыр­ма шақты жауынгер ғана тірі қалады. Олар­дың өзінде де жауға төтеп беретін қару-жарақ жоқтың қасы еді. Аман қалғандар­ды дереу 16-шы айрық­ша жаяу әскер бригадасына қосады.

Сөйтіп, олар Дондағы Ростов қаласын немістерден азат ету үшін жүріп жатқан жан алып, жан беріскен қырғын соғысқа қатыса­ды. Жау қанша екпіндеп, ажал төндіргенімен Мадияр Молдалиев құрамында болған рухы мықты бөлім әскерлерінің жігерін мұқалта алмайды. Бойларында Отанға деген зор сүйіспеншілігі бар қаһар­­ман ұландар күші басым жау­ға жай оғындай атылып, олар­ды дүркірете қуып, қаланы азат етеді. Осылайша олар алғашқы­лар­дың бірі болып күллі кеңес армиясына рух беріп, ғаламат ерліктің үлгісін көрсеткен еді. Осы ұрыста оқыстан келіп жарылған жау снарядының жарық­шағы тиіп, Мадияр ауыр жарақат­танып, гос­питальға түседі. Әуелі Кисло­водскі­дегі, сосын Еревандағы гос­питальдан соң жарақатының ауыр­лығына байланысты Мадияр­ды елге қайтарады.

Елге оралған соң Мадияр Мол­далиев  бейбіт еңбекке бірден ара­ласып, ауданда есепші, сосын бух­галтер болып жүреді. Біраз уақыт өткен соң кадрлар жөніндегі инс­пек­тор болып қызмет ете бастайды.

Адам өмірінде жақсы бір өзгеріс болайын десе әп-сәтте ғой. Тағдыр­дың бұйрығымен ол 1943 жылы Алматыға келеді. Өзіне бейтаныс үл­кен қаланы қызықтап келе жа­тып, Чайковский көшесі­нің бір бұ­ры­­шындағы ғимараттың маңдай­ша­сынан Алматы мемле­кет­тік заң инс­­титуты деген ірі жазуларға көзі түсе кетеді. Оқу-білімге деген арма­ны қайта оянған ол аталған жоғары оқу орнының есігін ашады. Осы­лайша Мадияр Молдалиев заң жо­лын­дағы алғаш­қы қадамын аттаған еді.

…1946 жылы Заң институтын ойдағыдай тәмамдаған ол Оңтүстік Қазақстан облысындағы Ленгір ауданына прокурордың көмекшісі болып құқық қорғау саласындағы еңбек жолын бастайды. Институт қабырғасында алған білімін қыз­мет тәжірибесіне шебер қол­дана білген азаматты 1949 жылы сол кездегі Талдықорған облысы, Андреев ауда­нының прокуроры етіп таға­йындайды. Аз уақыттың ішінде-ақ өзін алғырлығымен білікті маман ретінде көрсете біл­гендіктен 1953 жылы Кеңес Одағы прокура­тура­сының бір жылдық мамандығын жетілдіру курсына шақырылып, Мәскеуде білім деңгейін көтеріп қайтады да, Қазақ КСР-інің про­кура­турасына аса маңызды істерді тергейтін тергеуші ретінде қыз­мет­ке тағайындалады. Бір жылдай уақыт тергеушілік қызметтің қыр-сырын игерген жас та алғыр азамат көп ұзамай Батыс Қазақстан облы­сы прокуроры­­ның орынбасары болып қызметке кіріседі. Осы қызметте табаны күректей сегіз жыл аса жауап­кер­шілікпен қызмет етіп, мемле­кет­тің, заңның ұстанған қағидат­тарына шын жүрегімен беріле еңбек етіп, әділдікті ту етіп ұстаған ол құқық қорғау саласында адал­дықтың, кәсіби іскерліктің тамаша үлгісін көрсетіп, Қазақстан мем­лекеті үшін аянбай тер төкті. Оның заң саласындағы қызметін­дегі кәсіби біліктілігі жоғары баға­ланып, Батыс Қазақстан облыстық сотының төрағасы болып таға­йындалады.

Ерен еңбегі мен заң әділдігін орнатуды үнемі бағдар етіп ұстан­ған ол қазақстандық про­куратура қызметкерлері арасынан бірнеше рет халық қалаулысы болып депутаттыққа сайланған.

Прокуратура ардагері Мадияр Молдалиевтің жасы бүгінгі таңда тоқсанға толып отыр. Ол тоқсанға келсе де ширақ қалпында. Әлі де көп оқиды, көп ойлайды, қайна­ған өмірге деген құлшынысын бірде-бір кеміткен емес. Төрт ұл өсіріп, тәрбиелеп, олардан немере-шөбере көріп отырған абыройлы ақсақал. Көп көрген көп түйеді деген нақыл сөз Мадияр ақсақалға арналып айтылғандай. 1995 жылға дейін, яғни жетпіс бес жасқа кел­генше Атырау облыстық прокура­тура­сын­да қызмет етіп, ұзақ жылдар құқық қорғау органына адал еңбегі сіңген ол бүгінгі тоқ­санға келген шағында да іздену, кітап оқу, айналада бо­лып жатқан өмір, қоғам құбылыс­тарына да өзіндік терең толғаммен ой түюден жалыққан емес. Осын­дайда “Ға­сыр жасасаң ғасыр бойы үйрен” деген орыс мәтелі еріксіз есіңе түсе­ді. Тоқсанға келгенше кәрі­лік­ке бой бермей, үнемі сергек күйде болуына әуелгі себеп – көлік атаулыға көп көңіл бөлмей, жаяу жүруді әдетке айналдырғаны болса керек. Өзі тұратын үйдің бесінші қабатына өздігімен еш қиналыс­сыз шығып-түсе береді. Әлемдегі тоқ­сан жасқа келгендер жарысын ұйым­дастырса, Мадияр ақсақал қазақтың туын желбіретіп, әлемге қазақтың қандай екенін көрсетіп, маңдайы жар­қырап, бас жүлдені алатынын сенім­мен айтады. Оған біз де шүбәсіз сендік.

Жастайынан отызыншы жыл­дар­дың аштығы мен ел басына төнген нәубет жылдарды басынан кешіріп, одан соң сұрапыл соғыс­тың қан майданында оқ пен оттың арасынан аман шығып, соғыстан соңғы жылдардағы ауыртпалық тақсіретін тартса да Мадияр ақ­сақал­дың қашан да рухы түскен емес. Қай кезде де тағдырдың тап кел­ген қатал сынын қайыспай қар­сы алып, қасқая қарап, еңсесін тік ұстап, тек алға қарай жүре білді. Сол тік тұлғалы қалпынан таймаған күйінде жүз деген ғасыр құрдасына қарай ширақ адымдап келеді.

Шаяхмет АЛЖАНБАЙ, журналист.

АЛМАТЫ.