Генеральная прокуратура РК

Құқықтық құндылықтың қуаты

Еліміз тәуелсіздікке қол жеткізгелі бері жиырма жылдың жүзі болды. Осы жылдар ішінде ата-баба аңсаған іргелі істер жүзеге асып, небір армандар ақи­қатқа айналды. Экономикалық жетістіктерімізбен қатар, құқықтық реформалар өмірге еніп, заң үстемдігі үлгілі үдеріске ұласты. Соның ішінде Құқықтық саясат тұжы­рымдамасының міндеттерін орын­дау елдің құқықтық дамуын арттыра түсті. Бұл орайда еліміздің құқық қорғау жүйесінің ұйытқысы болып табылатын прокуратура органдары 2002-2010 жыл­дар аралығындағы кезеңге арналған Құ­қықтық саясат тұжырымдамасын іске асы­ру кезеңінде көптеген жұмыс атқарды.

Бас прокуратура заң шығармашы­лығы процесіне белсенді түрде қаты­суда. Осының алғышарттары Қазақстан прокуратурасы үлгісінің өзінде және мемлекеттік орган жүйесіндегі оның бірегей ережесінде қаланғандығы анық. Еліміздің бас құзырлы органының мәлі­мет­теріне сүйене отырып аңғарғаны­мыз, 2002 жылға арналған Құқықтық сая­сат тұжырымдамасының ережесін жү­зе­ге асыру барысында Бас прокуратура құқық қорғау жүйесінің үйлес­тірушісі ретінде заңдылық пен құқық­тық тәр­тіпті қамтамасыз ету үшін маңызды бірқатар заңдарды әзірлеуге атсалыс­қаны байқалады. Мысалы, 2009 жылы Бас прокуратура әзірлеген «Заңсыз жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмді қар­жы­ландыруға қарсы іс-қимыл туралы» Заң қабылданды. Бұл заңсыз жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жы­лыс­татуға) және терроризмді қаржылан­дыруға қарсы әрекет етудің құқықтық негізін айқындады, қаржы мониторингі субъектілерінің құқықтық қатынастарын белгіледі.

Кәсіпкерлік қызметке заңсыз арала­судың жолын кесу бойынша да едәуір жұмыстар жүргізілуде көрінеді. Ішкі ведомстволық актілерге сәйкес кәсіп­керлікті қорғауға және қолдауға да бағытталған заңнамалардың қолданы­луын қадағалау прокуратура қызметін­дегі басымдық дейміз. Осыған байла­нысты прокуратура бақылаушы орган­дардың кәсіпкерлікке заңсыз араласуға немесе шаруашылық жүргізуші субъек­тілердің құқықтарына қысым жасауға байланысты кез-келген заң бұзушы­лықтың жолын кесетін жалғыз орган болып табылады. Бұл жұмыстың тиімділігі Бас прокуратураның Құқықтық статистика және арнайы есепке алу комитетінің кәсіпкерлер қызметін міндетті түрде тіркеуді заңмен белгілеуге ықпал етеді. Қазіргі таңда Бас прокуратура жанында жұмыс істейтін Кәсіп­керлер жөніндегі сараптамалық кеңес осы мәселелерді шешуге ықпал етеді. Прокурорлар барлық аудандарда кәсіп­кер­лердің қауымдастықтарына бақылау жасайтын, бизнеске заңсыз араласу туралы шағымдар мен дабылдар келіп түскен кезде дереу сапарға шығатын, прокуратура қызметкерлерінен тұратын ұтқыр топтар құрды. Конституцияға сәйкес прокуратура органдарына жедел-іздестіру қызметінің заңдылығын жоға­ры қадағалау міндеттері жүктеліп, ерекше рөл бөлінді.

Міне, осы орайда атап өтер болсақ, жоғарыда аталған тұжырымдама негізінде құзырлы органның атқарған жұмы­сы аз емес. Олар Әділет министрлігімен бірлесе отырып, «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне азаматтардың жеке өміріне қол сұғылмаушылық құқықтарын қорғау мәселелері бойынша өзгерістер мен то­лықтырулар енгізу туралы» Заң жоба­сын әзірледі, оған Мемлекет басшысы қол қойды. Хат жазысу, телефонмен сөйлесу, почта, телеграф немесе өзге де хабарлама құпиясын заңсыз бұзғаны үшін Қылмыстық кодекске жазаны қа­талдатуға бағытталған өзгерістер енгізуді қабылдау Заңның ерекшелігі болып табылады. Осы Заңмен жеке өмірге қол сұғушылықтан қорғау деңгейін арттыру мақсатында байланыс желілерінде ар­наулы жедел-іздестіру іс-шараларын жүргізуге кедергісіз тексеруді жүзеге асыруға арналған уәкілетті прокурор институты енгізілді.

Азаматтардың хабарсыз жоғалып кету фактілері бойынша қабылданған іс жүргізу шешімдерінің заңдылығын қам­та­масыз ету және олар бойынша қыл­мыс­тарды жасыру фактілерін болдыр­мау мақсатында Бас прокуратура егер тергеуге дейінгі тексеру мерзімі ішінде оның тұрғылықты жері анықталмаса, адамның хабарсыз жоғалу фактісі бо­йынша қылмыстық іс қозғау бөлігінде қылмыстық және қылмыстық іс жүргізу заңнамаларына өзгерістер мен толық­тыру­лар енгізу туралы заң жобасын әзірледі.

Омбудсмен, жемқорлық қылмыста­ры­ның ауқымын заңды тұрғыдан айқындау, шетелдік азаматтардың балаларды асырап алу тетіктерін белгілеу институтын енгізу мәселелері бойынша нормативтік база әзірлеуге және қабылдауға белсене ат­салыс­ты. Сонымен қатар, тиісті жұмыс топтарының мүшелері ретінде сот ісін жүргізуді алқабилердің қатысуымен енгізу мәселелері бойынша соттылықтың ара-жігін ажырату, сот жүйесін жетілдіру, өлім жазасы түріндегі жазаның айрықша шарасын қолдану аясын тарылту, қамауға алуға санкция мәселелерін соттарға беру, қылмыстық заңнамаларды ізгілендіру, кейбір қылмыстарды қылмыстан арылту туралы заңдарды әзірлеуге және қабыл­дауға қатысты.

жалғасы>>